Ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum presenteert het Nationaal Vlechtmuseum in Noordwolde de tentoonstelling Gevlochten Meesterwerken: een inspirerende selectie van 25 iconische en hedendaagse ontwerpen waarin vlechttechnieken centraal staan.

De jubileumtentoonstelling laat zien hoe een eeuwenoud ambacht uitgroeide tot een internationale bron van innovatie in design, kunst en interieur. Van historische objecten uit de Rijksrietvlechtschool tot vooruitstrevende ontwerpen van hedendaagse makers: Gevlochten Meesterwerken brengt traditie en toekomst samen in een visueel en inhoudelijk rijk verhaal. De expositie toont hoe vlechten niet alleen een techniek is, maar ook een denkwijze, gericht op verbinding, duurzaamheid en vormonderzoek.

Van armoede naar designicoon

De tentoonstelling start in Noordwolde rond 1900, waar vlechten ontstond als antwoord op armoede en werkloosheid. Met de oprichting van de Rijksrietvlechtschool in 1908 groeide het ambacht uit tot een artistieke discipline. De introductie van rotan zorgde vervolgens voor een doorbraak: lichte, elegante meubels vonden hun weg naar Nederlandse interieurs en internationale designpodia.

Iconische ontwerpers als Gerrit Rietveld, en later ook Marcel Wanders en Tom Dixon, ontdekten de mogelijkheden van het materiaal. Hun werk is te zien in de tentoonstelling, naast hedendaagse ontwerpen van onder andere Esmé Hofman en Claudy Jongstra. Daarbij staan experimenten, duurzaamheid en materiaalonderzoek centraal.

Hot in hedendaags interieur en design

Wat ooit begon als lokaal ambacht, is vandaag actueler dan ooit. In een tijd waarin duurzaamheid, circulariteit en natuurlijke materialen steeds belangrijker worden, beleeft vlechtwerk een sterke revival. De tentoonstelling laat zien hoe ontwerpers oude technieken opnieuw interpreteren en combineren met moderne materialen en ideeën.

Voor interieur- en lifestyleliefhebbers biedt Gevlochten Meesterwerken volop inspiratie: van luchtige rotanstoelen en sculpturale objecten tot innovatieve toepassingen van hergebruikte materialen. Vlechtwerk blijkt verrassend veelzijdig: van ambachtelijk en warm tot minimalistisch en avant-garde.

25 topontwerpen

Centraal in de expositie staan 25 bijzondere objecten, waaronder:

• historische manden van pionier Harm Ellens;
• een rotanstoel van Gerrit Rietveld;
• experimentele ontwerpen van onder anderen Marcel Wanders en Yassine Ben Abdallah;
• hedendaagse werken van Sjoerd Vroonland, Sofie Leenen en Claudy Jongstra, waarin duurzaamheid en materiaalinnovatie centraal staan.

Samen vertellen deze objecten het verhaal van meer dan een eeuw designontwikkeling, waarin Noordwolde uitgroeide tot het ‘Vlechtdorp van Nederland’.

Wieg van prinses Beatrix

Ruim 88 jaar nadat in Noordwolde een wieg voor de geboorte van prinses Beatrix werd gevlochten, is deze weer boven water. Na het gebruik door het Koninklijk Huis werd die ten tijde van de Watersnoodramp in Zeeland (1953) ter beschikking gesteld aan een voor het water gevlucht gezin.

In november vorig jaar besloot het Nationaal Vlechtmuseum een replica van die bijzondere wieg te maken. De publiciteit die daardoor ontstond, bereikte ook Schouwen-Duiveland, waar de familie Fierens bij het zien van de televisiebeelden concludeerde dat ‘ome Dick’ dus in de wieg van prinses Beatrix heeft gelegen. De familie verbleef toen in Baarn bij een gezin dat hen gastvrij onderdak verleende.

Op woensdag 20 mei zal prinses Beatrix in Noordwolde de originele wieg onthullen, waarin ze als kind lag. Dat is tevens het startsein van de expositie Gevlochten Meesterwerken (vanaf donderdag 21 mei). Bij de onthulling zal ook Dick Fierens aanwezig zijn. De originele wieg van Beatrix is het hele jaar nog te zien in het Nationaal Vlechtmuseum en de replica, gemaakt door Evert Jubbega, wordt blijvend aan de museumcollectie toegevoegd.

Praktische informatie

Tentoonstelling: Gevlochten Meesterwerken, 25 iconische ontwerpen.
Ter gelegenheid van: 25-jarig jubileum van het museum.
Datum: 21 mei tot en met 31 oktober.
Openingstijden: dinsdag t/m zaterdag 10.30-17.00.
Adres: Nationaal Vlechtmuseum, Mandehof 7, 8391 BG Noordwolde.

Geschiedenis vlechten in Noordwolde

Het verhaal over vlechten en rotan begint rond 1900 in Noordwolde. In dit deel van Friesland heerste er diepe armoede door de werkloosheid in de turfgraverij. De eigen omgeving bracht uitkomst. Met het alom beschikbare wilgenhout konden allerlei producten worden gevlochten. Met de oprichting van de Rijksrietvlechtschool in Noordwolde in 1908 werd het vlechten verheven tot een ware kunst. De eerste directeur van de school, Harm Ellens, was een belangrijke vormgever. Zijn ontwerpen maakten Noordwolde tot het ‘Vlechtdorp van Nederland’.

Het wilgenhout was erg gevoelig voor weer en insecten. Vooral bij de massaproductie van stoelen was het belangrijk om duurzamer materiaal te gebruiken en dat werd gevonden in rotan, een liaan van een tropische klimpalmsoort. In enkele decennia veranderde het vlechten Noordwolde en de hele regio. Mensen vonden werk, een bestaan en ook inspiratie.

Doorbraak rotan 1930-1950

In de jaren ’30 begon de opmars van het gevlochten meubel in de Nederlandse interieurs. Bekende bedrijven en designers zagen commerciële en artistieke mogelijkheden en Noordwolde ontwikkelde zich tot een waar designcentrum. Idealistische ontwerpers als Elmar Berkovich, Ida Falkenberg-Liefrick en de beroemde Gerrit Rietveld ontdekten rotan als materiaal dat zich flexibel in de door hen gewenste vormen liet buigen.

Die periode laat ook een verandering van smaak zien. Juist in deze crisisjaren was er behoefte aan licht en lucht. De transparante en lichtgekleurde rotanmeubels voldeden aan die wens. Grote winkels als Metz&Co en De Bijenkorf presenteerden volop het gevlochten meubel. Zo werd in de periode 1930-1950 een belangrijke basis gelegd voor de populariteit van rotan in de naoorlogse periode.

Massaproductie, hobby en kunst

In de jaren ’50 en ’60, de periode van de Nederlandse wederopbouw, werd het gevlochten meubel immens populair. Deze meubels bleken licht, vrolijk, betaalbaar. De Nederlandse rotanfabrieken, met Noordwolde voorop, brachten veel modellen op de markt in samenwerking met bekende ontwerpers als Jan des Bouvrie, Rudolf Wolf en Dirk van Sliedregt.

In de jaren ’70 veranderde de smaak van modernistisch naar meer romantisch. Met geschild rotan (manou) konden de meubels ook worden gekleurd, vooral in het populaire bruin!  Vlechten werd door iedereen omarmd en het macrameeën werd een nationale hobby.

Internationaal

In de jaren ’80 breekt door Italiaanse invloeden een nieuwe stijl door: het postmodernisme. Denk aan het Groninger Museum van Mendini. In deze stroming werd ook het vaak gewaagde, vrolijk-brutale Dutch Design een wereldwijd begrip. Zo kwamen verrassende ontwerpen tot stand van Nederlandse designers als Marcel Wanders en Roderick Vos. Grote buitenlandse ontwerpers als Tom Dixon pasten ook diverse vlechttechnieken toe.

Er vond bovendien een belangrijke politiek-economische verandering plaats. De voormalige Nederlandse kolonie Indonesië stelde een exportverbod in voor rotan en de Nederlandse fabrieken moesten zich vernieuwen. Rohé in Noordwolde deed dat door de productie te verplaatsen naar Indonesië en door de toepassing van kunstrotan in de ontwerpen van Gerard van den Berg.

Terug naar de natuur

In de 21^e eeuw zien we een diepe reflectie op de vraag ‘waar zijn we mee bezig?’. De klimaatcrisis, het verlies aan ecologische diversiteit, de verspilling van materialen; al die factoren dragen bij aan een herbezinning op onze manier van leven en consumeren. Oude ambachten en technieken komen daardoor weer in de belangstelling te staan. Ontwerpers en designers ontdekken weer de schoonheid van het vlechten en vinden inspiratie in oude vlechttechnieken.

Duurzaamheid is tegenwoordig een essentieel begrip. Zowel in objectdesign als in de beeldende kunst zien we een sterke focus op het gebruik en hergebruik van duurzame materialen. Ook de grote winkels tonen een rijk aanbod van gevlochten objecten. Van een niche is vlechten met natuurlijke materialen nu hót.