Op raadselachtige wijze verdween twee jaar geleden het hoofd van de middelste pop op draaiorgel Grote Dorus uit Wolvega. Sindsdien lag het houten hoofd in een berm in Nijeholtpade te wachten op de rechtmatige eigenaar. Totdat de wakkere Harjan Mennega onlangs een gouden ingeving kreeg.

Het draaiorgel Grote Dorus vormt in de omgeving van Weststellingwerf en ook daarbuiten een bekend gezicht én geluid. Het uit 1913 daterende orgel, gebouwd in Antwerpen, rijdt jaarlijks tussen april en september vele malen rond in de streek. Liefst 3200 inwoners zijn lid of donateur van de Vereniging Draaiorgelvrienden Weststellingwerf en steunen daarmee jaarlijks de instandhouding van het orgel. Dat laatste gaat niet zonder zorgen, zo leert de geschiedenis van Grote Dorus.

Zesduizend leden

In zijn lange bestaan deed het orgel onder meer dienst als dansorgel in een café in het Brabantse Oosterhout, waarna het in bezit kwam van de Friese kolenhandelaar P. Carpay. Deze verzamelaar van orgels bedacht de naam Grote Dorus en verkleinde het oorspronkelijke orgel door het afbreken van twee zijnissen met pijpwerk en registers. Daarna verkocht hij Grote Dorus aan de firma Boering uit Hoogeveen, voordat het in 1968 in bezit kwam van de draaiorgelvrienden uit Wolvega.

Vanaf dat moment was het de bedoeling om heel Weststellingwerf te laten meegenieten van de karakteristieke draaiorgelklanken. Daaraan werd goed gehoor gegeven, want sindsdien telde de vereniging wel zesduizend betalende bewoners, instellingen en bedrijven. Daardoor is de vereniging schuldenvrij en hebben de orgelvrienden zelfs een loods in eigendom om het draaiorgel te kunnen stallen. De inkomsten zijn verder bedoeld om het orgel optimaal te kunnen onderhouden en het muziekrepertoire uit te breiden.

Door de hele regio

Ondertussen moeten de lidmaatschapsgelden wel blijven binnenkomen. Reden voor de vereniging om maandenlang, met tien vrijwilligers in drie verschillende groepen, met Grote Dorus op een aanhangwagen door de regio te trekken. Bestuurslid Wolter Petter legt uit: “Op drie dagen per week wordt ’s ochtends rond half negen gestart om de contributiekaarten in de brievenbus te gooien en het geld op te halen, als mensen niet automatisch betalen. We rijden dan door alle straten, van Kuinre tot Frederiksoord, en dus ook buiten Weststellingwerf.”

Het draaiorgel kent aan de voorkant drie poppen die met de muziek meebewegen, maar op een zekere dag in 2024 bleek bij terugkomst de middelste pop – de kapitein – onthoofd. Was het hoofd eraf gewaaid of gehobbeld, was het een uitstekende tak? Petter heeft geen idee waardoor dat kwam. Wat nu echter wel duidelijk is, zo horen we van Ian Visser (20) uit Nijeholtpade, dat hij twee jaar geleden bij thuiskomst ineens dat hoofd op hun erf zag liggen. Die was gevonden bij het maaien van een slootkant. Ian vertelt: “Ik heb ’m toen op een steen aan de straatkant gelegd, onder een lamp bij de oprit, in de hoop dat iemand hem wel weer zou meenemen. Nou, daar heeft-ie dus een goeie twee jaar gestaan, terwijl Grote Dorus hier toch regelmatig voorbij rijdt.”

Brievenbus geleegd

Dat laatste ervaart ook zijn vriend Harjan Mennega (22), die enkele honderden meters verderop woont. Zijn ouders zijn lid van de draaiorgelvereniging en krijgen dus elk jaar het verzoek in de bus om de contributie te betalen. Harjan: “Als je er goed oog voor hebt, kom je het draaiorgel regelmatig tegen in de streek. Omdat mijn ouders laatst op vakantie waren, heb ik een keer de brievenbus geleegd en kwam een kaartje van de vereniging tegen. Ik moest toen ineens aan Ian denken en dat hoofd bij hen voor de deur, en op dat moment viel na twee jaar het kwartje. Was dat hoofd niet van het draaiorgel? Ik dacht toen ‘doe eens gek’ en heb meteen de vereniging gebeld met de vraag of ze een houten hoofd van het draaiorgel misten.”

Nieuw hoofd en nieuwe pop

“Ze konden het niet geloven”, vervolgt Harjan. “Ze dachten dat het hoofd er misschien was afgerukt of gestolen. En ze hadden ook alweer twee andere hoofden erop gezet, maar eentje was te klein en de ander te groot.” Wolter legt uit: “Inmiddels hadden we er eerst een nieuwe pop op staan, die een paar aardige centen kostte. Deze pop was echter te klein en daarom hebben we voor de originele pop een nieuw hoofd laten maken en die zit er momenteel op. Nu willen we natuurlijk het gevonden hoofd er weer op hebben, maar die moet eerst een beetje bijgeschilderd worden, want hij is beschadigd.” Harjan weet ook wel waarom: “De hond van Ian heeft er vaker mee gespeeld of hij rolde ook weleens weg. Dus dat houten hoofd heeft wat scheuren en lakschade opgelopen en er is een hoekje af, maar kan vast wel in volle glorie worden hersteld.”

Wolter heeft er eveneens vertrouwen in dat het goed komt: “Er zal een goede schilder aan de slag gaan. We moeten het nu echt goed doen, want de alternatieve kop kan momenteel ook niet draaien, anders komt die tegen het orgel aan.” “Ze zijn nu bezig”, aldus Ian, “om hem helemaal te restaureren en ik hoop dat het echt weer mooi gaat worden.”

Gratis lid?

Heeft het duo voor het terugbrengen van het hoofd van de kapitein nog een attentie ontvangen? Harjan: “Ik zei voor de grap dat ik voor de rest van mijn leven wel een gratis lidmaatschap wilde krijgen. Het werd echter een cd met de muziek van het orgel en die heb ik aan Ian gegeven. Die heeft het hoofd toch ooit gevonden.”

Meer info: Draaiorgel Grote Dorus.

Wie het draaiorgel binnenkort buiten Weststellingwerf wil zien en beluisteren, kan ook in Steenwijk terecht. Op maandagavond 8 juni staat Grote Dorus tijdens de Avondvierdaagse bij zwembad de Waterwijck in Steenwijk.

Foto’s: Vereniging Draaiorgelvrienden Weststellingwerf/Lenus van der Broek